www.kallergis.info

● 5) Η Εθνολογική σημασία της Συνθήκης του Καλλέργη στη δύουσα Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Ευνόητον ότι μετά την Συνέλευσιν των Κρητών Αρχηγών εις την Ιεραπέτρα Μονήν της Φανερωμένης και την επικρατήσασαν διχόνοιαν μεταξύ των,  ο αρχικός σκοπός της Επαναστάσεως, ο οποίος φαίνεται να ήτο η ολοκληρωτική έξωσις των Ενετών εκ της Κρήτης, δεν ηδύνατο πλέον να επιτύχη. Ο Καλλέργης εδέχθη να υπογράψη την ειρήνην υπό τον όρον της αναγνωρίσεως εκ μέρους των Ενετών υπέρ της Κρήτης, υπέρ εαυτού και των οπαδών του διαφόρων δικαιωμάτων και προνομίων σπουδαίας δια την εποχήν εκείνην σημασίας (2). Ούτω μετά δεκαοχταετή δυσχερή αγώνα ο Καλλέργης επιτυγχάνει δια της συνθήκης ταύτης την εγκατάστασιν ορθοδόξων επισκόπων εν τη νήσω, την ελευθερίαν των επιγαμιών μεταξύ Κρητών και Λατίνων, αι οποίαι βαθμιαίως επέδρασαν εις την χαλάρωσιν της επί της νήσουν Ενετικής τυραννίας. Αποσπά την δήλωσιν, ότι ο Άρχων έχει τα δικαιώματα του Άρχοντος, ο Αρχοντόπουλος τα του Αρχοντοπούλου, ενώ ο Βασμούλος  (Κρητικολατίνος) και ο Λατίνος φαίνεται να παίρνουν δια της συμβάσεως άλλην σειράν, παράλληλον ή και κατωτέραν. Εις τους Ελληνοάρχοντας δίδεται το δικαίωμα να κατοικώσιν ελευθέρως και εκτός των φρουρίων, των πόλεων, και το προνόμιον, όπως, οσάκις καλούνται εις τας πόλεις υπό των Ενετικών Αρχών, παρουσιάζωνται εις αυτάς, εάν θέλουν, και δι’ αντιπροσώπων. Δι’ εαυτόν και δια τους οπαδούς του ο Καλλέργης επιτυγχάνει δια της συνθήκης όχι μόνον την ανάκτησιν των τιμαρίων και των κτημάτων, τα οποία είχον προς της επαναστάσεως, αλλά και ετέρας σπουδαίας κτηματικάς παραχωρήσεις. Επίσης αποδίδονται δια της συνθήκης πλήρη δικαιώματα ελευθερίας εις εκατόν Κρήτας της απολύτου εκλογής του Καλλέργη και απαλάσσονται δια το μέλλον της δουλοπαροικίας πάντες οι ορθόδοξοι ιερείς και διάκονοι.

Η συνθήκη του Καλλέργη, αποτελούσα αναμφισβήτητον ήτταν της Ενετικής Δημοκρατίας, αποδίδει εις τους Κρήτας σπουδαία θρησκευτικά και πολιτικά δικαιώματα. Η σημασία της συνθήκης, την οποίαν «υπαγορεύει ο Μέγας Άρχων και υπογράφει η Βενετία» (3), καθίσταται καταφανής, όταν αναμνησθώμεν ποία ήτο η πολιτική και κοινωνική σύνθεσις της Κρήτης κατά τα τέλη της Βυζαντινής κυριαρχίας, επίσης δε ποία υπήρξεν η τάσις των Ενετών κατά του καθεστώτος τούτου και η απεγνωσμένη αντίδρασις των Κρητών αρχόντων εναντίον τα κατακτητικής πολιτικής των Ενετών. Δια της συνθήκης του Καλλέργη η Κρητική ευγένεια  ανέκτησε πολιτικήν και κοινωνικήν θέσιν παρεμφερή τουλάχιστον προς εκείνην, την οποίαν είχε προ της Ενετικής κυριαρχίας, πάντως δε παρομοίαν σχεδόν προς την των Ενετών αποίκων ευπατριδών. Και δια να κρίνωμεν ακριβέστερον την πολιτικήν αξίαν της Συνθήκης του 1299, πρέπει να μην παραγνωρίσωμεν ούτε την τότε κατάστασιν του Βυζαντινού κράτους ούτε την εσωτερικήν διαίρεσιν των Κρητών και την εντεύθεν επίδρασιν των αντιμαχομένων επί της πολιτικής της νήσου. Η Επανάστασιν, δια να επιτύχη περισσότερα, θα έπρεπεν οι δύο αυτοί παράγοντες να ήσαν εντελώς διαφορετικοί. Επί δεκαοκτώ έτη επάλαιεν η Κρητική επανάστασις του Καλλέργη κατά της Ενετίας, χωρίς το Βυζάντιον να δυνηθή να ενισχύση αυτή ή να παρέμβη οπωσδήποτε προς εξασθένησιν και αντιπερισπασμόν των Ενετών. Εις την τοιαύτην έλλειψιν θετικής εκ Βυζαντίου επικουρίας προσετίθετο και η εξάντλησις της επαναστατικής δυνάμεως και η μείωσις του κύρους των αρχηγών αυτής εξ αιτίας των εμφυλίων διχονοιών.

Αμφότερα τα γεγονότα αυτά ήσαν υπέρ των Ενετών. Εις τον Καλλέργην δεν απέμενε παρά η ψυχική αντοχή, τα μέσα, τα οποία ούτος προσωπικώς διέθετε και η περίνοια αυτού μετά της επιμονής κατά τας διαπραγματεύσεις δια να δυνηθή να επιτύχη το περιεχόμενον της συνθήκης. Τοιουτοτρόπως τα πλεονεκτήματα της συνθήκης επεβάλλοντο εξ αυτών των περιστάσεων, ως η μόνη πρακτική διέξοδος, το δε σύνολον της συνθήκης αποτελεί κατόρθωμα κατά των Ενετών, το οποίον απαλλάσσει τον Καλλέργην από την κατηγορίαν του φιλενετισμού.Αι σκέψεις, αι οποίαι καθωδήγησαν τον Καλλέργην εις την πολιτικήν της συνθήκης ταύτης, όσον και εις την στάσιν του έναντι των Γενουαίων, συνοψίζονται, δύναταί τις να ειπή, σαφέστατα εις την απάντησιν, την οποίαν έδωκεν ούτος εις τους συμπατριώτας αυτού μικρόν έπειτα μετά την υπογραφήν αυτής, τω 1303, ότε ούτοι τον παρώτρυνον να ηγηθή νέας επαναστάσεως κατά των Ενετών.

«Τίνι τρόπω, είπε, δυνάμεθα ημείς να εκδιώξωμεν τους Ενετούς και να καταστήσωμεν την αυτονομίαν της Κρήτης? Πού στόλος? Πού αργύριον? Πού αρετή πολιτική? Πού σύμπνοια? Ποίαν τινά προσδοκώντες επικουρίαν ελπίζομεν και τους εχθρούς να πολεμήσωμεν και την ελευθερίαν να υπερασπισθώμεν? Μη εις τους αυτοκράτορας αποβλέπετε, τους παραχωρήσαντας υμάς εις τους αλλοφύλους, τους χαύνως βαστάζοντας το ίδιον σκήπτρον και επί θρόνου σαλεύοντος καθημένους? Και δεν είναι άρα εξ εναντίας προφανές ότι όχι μόνον οι Ενετοί, αλλά και το ωμότατον των Καταλανών γένος και οι θρασυμήχανοι Γενουήνσιοι θέλουσι ταλαιπωρήσει την νήσον δι’ ακαταπαύστων πολέμων? Τοσαύται αποστασίαι και μεταβολαί δεν εδίδαξαν εισέτι ημάς πόσον ηπιώτερον είναι της Ενετικής πολιτείας το Κράτος? Προσκαρτερήσωμεν λοιπόν εις υπακοήν ταύτης, μήποτε δι’ επιθυμίαν νεωτέρων πραγμάτων απροσδόκητος συμφορά εις τας κεφαλάς ημών ενσκήψη» (1).

Οι λόγοι αυτοί του Καλλέργη ήσαν λόγοι συνέσεως, τους οποίους υπηγόρευσαν εις αυτόν και η βαθεία γνώσις της τότε γενικής πολιτικής καταστάσεως και η πικρά πείρα, την οποίαν ήντλησεν εκ της δεκαοκταετούς επαναστάσεως, της οποίας είχεν ούτος μετ’ αποτελεσματικότητος ηγηθή. (4)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. «Ελληνομνήμων», τομ. Α’, σελ. 324,
  2. Σ. Ξανθουδίδου, «Συνθήκη Ενετών και Καλλεργών», περιοδικό «Αθηνά», τομ. ΙΑ’, 1902, σελ. 289 κ. επ. το κείμενον συνθήκης και κριτικήν,
  3. Βασίλης Ψιλάκις, τόμ. Β’, σελ. 94,
  4. Α. Γούδα, «Βιογραφία Τσουδερών ή Καλλεργών», Αθήνα, τυπογραφείον «‘ΕΣΤΙΑ», 1930, σελ. 18-22.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *